Belasting en belastbaarheid: de sleutel tot beter functioneren met chronische pijn

Belastbaarheid is hoeveel je lichaam en geest op een dag aankunnen. Belasting is alles wat je op een dag doet — bewegen, werken, huishoudelijk werk, maar ook emotionele inspanning en stress. Bij chronische pijn raakt de balans tussen die twee snel verstoord.

Op goede dagen doe je zoveel mogelijk - eindelijk even de achterstand inhalen. Maar daarna lig je twee dagen plat. Op slechte dagen durf je bijna niets, uit angst dat de pijn erger wordt. En zo schommelt je leven tussen te veel en te weinig, zonder dat het echt beter wordt.

Dit patroon is een van de meest herkenbare ervaringen bij chronische pijn. Het heeft alles te maken met de balans tussen belasting en belastbaarheid - en waarom die bij chronische pijn zo makkelijk verstoord raakt.

Wat is belasting en belastbaarheid?

Belasting is alles wat je op een dag doet: bewegen, werken, huishouden, sociale contacten, maar ook emotionele inspanning en stress. Belastbaarheid is wat je lichaam en geest op een dag aankunnen.

Wanneer je goed gebruik maakt van de mogelijkheden van je lichaam — zonder te veel óf te weinig te vragen — voel je je het beste. Je bent dan in balans en je lichaam functioneert optimaal binnen de mogelijkheden die je hebt.

Kort gezegd: Belasting = wat je doet. Belastbaarheid = wat je aankunt. In balans = je functioneert optimaal.

Bij chronische pijn is deze balans extra belangrijk - én extra kwetsbaar. Want chronische pijn kost op zichzelf al energie. Je belastbaarheid is daardoor lager dan wanneer je geen pijn zou hebben, terwijl de dingen die je wilt doen niet minder zijn geworden.

Overbelasting of juist onderbelasting komt vaak voor, en beide voelen niet goed.

Als reactie op onder- of overbelasting geeft je lichaam allerlei signalen af waardoor je je niet fijn voelt. De pijn blijft aanwezig en je voelt je beperkt in het ondernemen van de dingen je graag wilt doen.

Overbelasting: de negatieve spiraal

Overbelasting ontstaat wanneer je structureel meer doet dan je aankunt. Bij chronische pijn is dat verleidelijk — zeker op de dagen dat je je iets beter voelt. Je doet eindelijk weer eens iets, en je wilt die kans grijpen.

Maar als je lichaam uitgeput raakt, merk je dat het steeds lastiger gaat. Je kunt steeds minder aan. De kans bestaat dat je vanaf dit punt in een negatieve spiraal terecht komt:

• Omdat je lichaam is uitgeput ga je het rustiger aan doen om te herstellen.

• Hierdoor nemen je kracht en conditie af.

• Je kunt steeds minder aan en dat levert frustraties op. De frustraties kunnen invloed hebben op je pijn.

• Je ervaart meer pijn en je kunt minder.

• Je doet het nog rustiger aan, en de cirkel herhaalt zich.

Ook al doe je steeds minder, de basis van het patroon blijft overbelasting: je wilt meer dan je lijf aankan.

Onderbelasting: de andere valkuil

De andere kant van de weegschaal is onderbelasting. Er zijn veel redenen waarom je bewust of onbewust activiteiten kunt gaan vermijden. Bijvoorbeeld om pijn te vermijden, omdat je bang bent dat je iets kapot maakt in je rug, of omdat je niet meer weet wat belangrijk voor je is. Soms betekent dit dat je letterlijk én figuurlijk niet meer in beweging komt.

Het alles-of-niets principe

Een bekende reden om beweging te vermijden is het alles-of-niets denken: als ik het toch niet meer maximaal kan doen, dan doe ik het maar helemaal niet.

Op korte termijn lijkt dit te werken:

• Het vermijden van een pijnlijke activiteit betekent dat de pijn (tijdelijk) wegblijft of minder wordt.

• Je wordt niet geconfronteerd met je beperkingen als je je favoriete sport niet meer uitoefent.

• Je hebt geen last van angstgedachten als je de bewegingen waar je bang voor bent achterwege laat.
  

Maar op de langere termijn kom je in een vergelijkbare negatieve spiraal terecht als bij overbelasting:

• Door het vermijden van activiteiten gaan je conditie en kracht achteruit.

• Je lichaam kan steeds minder hebben en pijn treedt eerder op.

• Je mist de activiteiten waar je blij van wordt en die je energie geven, je raakt steeds meer geïsoleerd.

• Je ervaart meer pijn, je gaat meer activiteiten vermijden - en de cirkel herhaalt zich.

Terug in balans: pacing als vaardigheid

Welke redenen er ook zijn waardoor je uit balans bent geraakt, het is belangrijk om weer te zoeken naar een goede balans. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan - er is geen simpel recept voor. Het is afhankelijk van persoonlijke factoren: wat vind je belangrijk in je leven, waar haal je energie uit, wat kost je energie, en wat heb je nodig om de dingen te kunnen doen die voor jou tellen?

Een concrete vaardigheid die daarbij helpt is pacing: je activiteiten bewust doseren. Niet te veel doen op goede dagen, maar ook niet te weinig doen uit angst. Activiteiten opknippen in kleinere delen, geleidelijk opbouwen, en leren herkennen waar je grenzen liggen. Pacing is geen kwestie van minder doen. Het is een kwestie van slimmer doseren - zodat je op de lange termijn méér kunt.

Is RealHealth iets voor jou?

RealHealth kan je helpen de balans terug te vinden en je belastbaarheid duurzaam weer op te bouwen.